Dự án “Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” – Chắp cánh những ước mơ mầm xanh

Bài viết số 10 sách “Gieo mầm yêu thương – Hành trình 30 năm thiện nguyện tại Việt Nam”, ghi lại những dấu mốc ý nghĩa, những câu chuyện truyền cảm hứng và hành trình bền bỉ của Zhi Shan Foundation trong suốt ba thập kỷ đồng hành cùng trẻ em Việt Nam.

 

CHẮP CÁNH NHỮNG ƯỚC MƠ MẦM XANH    

DỰ ÁN “NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC MẦM NON”

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển toàn diện thể chất, trí tuệ, tình cảm và thẩm mỹ cho trẻ nhỏ. Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai các chủ trương, chính sách của Nhà nước về phát triển giáo dục mầm non vẫn còn gặp không ít khó khăn.

Thực trạng giáo dục mầm non tại miền Trung những năm 2000

Năm 2004, Tổ chức Zhi Shan Foundation đã thực hiện một cuộc khảo sát nhằm đánh giá thực trạng cơ sở vật chất giáo dục mầm non tại các vùng khó khăn của miền Trung Việt Nam. Kết quả cho thấy, chỉ khoảng 50 – 60% trẻ em trong độ tuổi mầm non được đến trường và tại một số địa phương, phần lớn cơ sở giáo dục mầm non đều thuộc hệ thống dân lập.

Nguyên nhân chính của việc trẻ không được đến trường phần lớn là do mạng lưới trường lớp mầm non chưa được phủ rộng, chưa đáp ứng đồng đều nhu cầu huy động trẻ ra lớp giữa các vùng miền. Trẻ em ở miền núi, vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều hạn chế trong cơ hội đến trường; điều kiện chăm sóc, học tập còn nhiều thiếu thốn.

Bên cạnh đó, hầu hết các lớp học đều nhỏ lẻ, tạm bợ, được mượn từ những cơ sở không chuyên dụng như trung tâm học tập cộng đồng thôn, trường tiểu học cũ, nhà thờ hay nhà dân… Những không gian này không đáp ứng được các tiêu chuẩn cơ bản về diện tích, ánh sáng, an toàn và vệ sinh; thậm chí một số điểm trường đã xuống cấp nghiêm trọng.

Chính vì vậy, tại nhiều địa phương, việc có được một ngôi trường mầm non đúng nghĩa, nơi trẻ có thể học tập, vui chơi và phát triển toàn diện, vẫn là ước mơ lớn lao của cả giáo viên và phụ huynh. Trong khi đó, dù ngành giáo dục rất thấu hiểu tầm quan trọng của bậc học này, nhưng với nguồn lực còn hạn chế, việc cải thiện điều kiện dạy và học vẫn chỉ có thể tiến hành dần dần theo từng bước.

Hành động của Zhi Shan

Xuất phát từ thực trạng khó khăn trong giáo dục mầm non tại các vùng quê nghèo, vào tháng 7/2004, sau quá trình khảo sát và đánh giá kỹ lưỡng nhu cầu thực tế, Tổ chức Zhi Shan Foundation đã bắt đầu triển khai thí điểm Dự án “Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non”. Dự án hướng đến 3 mục tiêu chính: [1] Tạo điều kiện cho trẻ được học tập trong một môi trường tốt, đặt nền móng cho quá trình hình thành nhân cách và phát triển lâu dài; [2] Cải thiện sức khỏe và thể chất cho trẻ em thông qua các hoạt động chăm sóc và can thiệp y tế phù hợp; [3] Giúp phụ huynh yên tâm lao động, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống gia đình.

Các hạng mục chính của dự án bao gồm: xây dựng trường mầm non đạt chuẩn; hỗ trợ dinh dưỡng bán trú cho trẻ; khám sức khỏe định kỳ; tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên mầm non; xây dựng thư viện đồ chơi phục vụ hoạt động học và chơi của trẻ.

Về xây dựng trường mầm non đạt chuẩn

Năm 2004, ngôi trường mầm non đầu tiên do Zhi Shan tài trợ chính thức hoàn thành tại thôn Nam Dương, xã Quảng Vinh, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Công trình gồm 3 phòng học, nhà bếp, phòng ăn và phòng ngủ được cải tạo, mang đến niềm vui và tự hào to lớn cho cô trò vùng quê nghèo này. Từ đó, các em nhỏ không còn phải học ở những cơ sở tạm bợ, không còn cảnh chuyển lớp khi mùa mưa đến, hay học chung với các em quá nhỏ hoặc các anh chị lớn hơn nhiều tuổi. Các em được học trong ngôi trường khang trang, sạch sẽ, thoáng mát, được ăn bán trú và ngủ trưa tại trường, những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và chăm sóc trẻ. Vui hơn cả, có lẽ là các bậc phụ huynh, những người mỗi ngày đều được nhìn thấy con em mình lớn lên khỏe mạnh, vui vẻ trong môi trường học tập đầy yêu thương.

Từ năm 2004 đến năm 2021, dự án đã được triển khai tại 9 xã nghèo và 1 thị trấn của các huyện Quảng Điền, Phú Lộc, Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế; 8 xã của các huyện Cam Lộ, Gio Linh, Vĩnh Linh, Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị; và 1 xã thuộc huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An.

Sau 17 năm thực hiện, dự án đã hoàn thành xây dựng 24 trường mẫu giáo với quy mô khác nhau, gồm: 63 phòng học, 13 phòng làm việc cho giáo viên, 14 bếp ăn và khu vệ sinh khép kín. Ngoài ra, các trường còn được trang bị đầy đủ thiết bị bán trú, đồ dùng học tập, đồ chơi và sách truyện tranh phù hợp với lứa tuổi mầm non. Mỗi năm, mỗi trường tiếp nhận từ 60 – 120 trẻ, góp phần nâng tỷ lệ trẻ đến trường tại các khu vực triển khai dự án lên gần như 100%, vượt xa mức trung bình tại địa phương.

Những ngôi trường mới không chỉ là nơi gieo mầm tri thức, mà còn là món quà chan chứa yêu thương dành cho cả cô và trò, đặc biệt mỗi khi mùa khai giảng năm học mới lại về.

Hỗ trợ dinh dưỡng bán trú cho trẻ mầm non

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, có mức thu nhập trung bình và phải gánh chịu nhiều hậu quả từ chiến tranh, hạn hán, lũ lụt. Những yếu tố này góp phần khiến tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng vẫn ở mức cao, khoảng 30% trên toàn quốc. Đặc biệt, theo khảo sát của dự án vào năm 2010, tỷ lệ suy dinh dưỡng tại một số điểm trường còn nghiêm trọng hơn nhiều, như tại các trường mầm non ở huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị, tỷ lệ này vượt quá 70%.

Chúng tôi luôn nhận thức sâu sắc rằng, chế độ dinh dưỡng trong những năm đầu đời đóng vai trò thiết yếu cho sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và tinh thần của trẻ. Xuất phát từ thực tế đó, một trong những mục tiêu trọng tâm của dự án là xây dựng mô hình ăn bán trú tại các trường mầm non dành cho trẻ em dân tộc thiểu số.

Cuối năm 2010, dự án bắt đầu thí điểm hỗ trợ kinh phí ăn bán trú cho 543 trẻ tại 3 trường mầm non: Hướng Hiệp, Mò Ó và Đakrông của huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị. Kết quả tích cực từ mô hình thí điểm đã mở đường cho việc mở rộng quy mô. Đến nay, toàn bộ 3.042 trẻ em thuộc 13 trường mầm non ở huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị, và 3 trường tiểu học và trường mầm non tại huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, đã được hỗ trợ ăn bán trú tại trường.

Nếu như trước đây, sau mỗi mùa khai giảng, phụ huynh và giáo viên vẫn đầy lo lắng vì điều kiện cơ sở vật chất thiếu thốn, chất lượng chăm sóc trẻ chưa đảm bảo, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng cao, tỷ lệ trẻ đi học hai buổi mỗi ngày còn thấp (khoảng 30%), thì trong những năm gần đây, nỗi lo ấy đã dần được thay thế bằng niềm tin vững chắc.

Mô hình bán trú không chỉ phù hợp với nguyện vọng của các bậc cha mẹ mà còn đáp ứng sát nhu cầu phát triển thể chất và tinh thần của trẻ. Nhờ sự đồng thuận cao từ phía chính quyền địa phương, nhà trường và cộng đồng, mô hình được triển khai thuận lợi. Trong điều kiện còn nhiều khó khăn, các giáo viên không chỉ đứng lớp mà còn tình nguyện kiêm nhiệm công việc cấp dưỡng; phụ huynh đồng lòng đóng góp gạo, củi; chính quyền địa phương thường xuyên quan tâm, động viên.

Sau 15 năm kiên trì thực hiện, mô hình ăn bán trú tại các trường mầm non vùng cao huyện Đakrông đã đi vào ổn định, giúp nâng tỷ lệ trẻ đi học hai buổi mỗi ngày lên gần 100%. Đặc biệt, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng đã giảm rõ rệt, từ 40% đầu năm xuống còn dưới 20% vào cuối năm học.

Song song với các bữa ăn chính, dự án cũng chú trọng hỗ trợ sữa học đường, một nguồn dinh dưỡng thiết yếu khác. Từ năm 2009, dự án bắt đầu cung cấp sữa đậu nành cho trẻ em tại huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Đến nay, hơn 3.000 trẻ em tại 16 trường mầm non thuộc huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị, huyện Anh Sơn và huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An đã được thụ hưởng chương trình này. Sau một thời gian triển khai, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng tiếp tục giảm, và các bậc phụ huynh ngày càng an tâm, hài lòng khi gửi con đến trường.

Khám sức khỏe định kỳ

Trong các hoạt động của nhà trường, công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ luôn được đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, trên thực tế, trẻ em ở các vùng quê nghèo lại rất ít khi có cơ hội được khám sức khỏe định kỳ ngay tại trường học.

Với mong muốn hỗ trợ nhà trường và phụ huynh trong việc phát hiện sớm các bệnh lý ở trẻ để kịp thời điều trị, đảm bảo sức khỏe toàn diện cho các em, hằng năm dự án đã mời các bác sĩ chuyên khoa Nhi của Bệnh viện Trung ương Huế tổ chức khám sức khỏe định kỳ 2 lần mỗi năm tại các địa bàn được dự án hỗ trợ xây dựng trường học. Qua các đợt khám, nhiều trường hợp bệnh lý tiềm ẩn đã được phát hiện như tinh hoàn ẩn, thoát vị bẹn, thoát vị rốn, tim bẩm sinh… Những trường hợp này đều được lập hồ sơ theo dõi và đưa đi phẫu thuật hoàn toàn miễn phí.

Hoạt động khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp nhà trường theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của trẻ, mà còn tạo điều kiện để các em được chăm sóc đúng cách, phát triển khỏe mạnh và toàn diện ngay từ những năm đầu đời. Đây là một nền tảng vững chắc cho sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ về sau. Đồng thời, hoạt động này cũng góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của phụ huynh về chăm sóc sức khỏe và phòng ngừa các bệnh thường gặp ở lứa tuổi mầm non. Nhờ đó, chương trình đã mang lại niềm tin và sự phấn khởi cho các bậc phụ huynh, khi thấy con em mình được chăm sóc tốt hơn cả trong học tập lẫn sức khỏe.

Tập huấn cho giáo viên

Nếu có dịp tìm hiểu sâu về ngành học mầm non, mới thấu hiểu được phần nào những vất vả thầm lặng của các cô giáo. Mỗi ngày làm việc kéo dài hơn 10 tiếng, họ vừa là người thầy, vừa là người mẹ, đồng thời đảm nhiệm vai trò của một bảo mẫu ân cần, kiên nhẫn.

Dù chế độ dành cho giáo viên mầm non những năm gần đây đã có một số cải thiện, nhưng so với mặt bằng chung thì vẫn còn nhiều hạn chế. Chương trình giáo dục liên tục được cập nhật và đổi mới, trong khi cơ hội để giáo viên tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn lại rất ít ỏi.

Thấu hiểu những khó khăn đó, hằng năm dự án đã phối hợp với Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện tổ chức các lớp tập huấn kéo dài 6 ngày, với các chuyên đề đa dạng và thiết thực nhằm hỗ trợ giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, cập nhật phương pháp giảng dạy phù hợp.

Sau 10 năm triển khai, hơn 300 cán bộ, giáo viên mầm non tại 12 địa phương đã được tham gia các khóa tập huấn này. Bên cạnh đó, dự án cũng hỗ trợ một phần kinh phí như phụ cấp lương cho cán bộ cấp dưỡng, những người đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc trẻ, giúp họ vơi bớt gánh nặng và thêm động lực để gắn bó với công việc.

Thư viện đồ chơi

Mô hình Thư viện đồ chơi do Tổ chức Zhi Shan Foundation khởi xướng từ năm 2017 là một sáng kiến đầy tâm huyết, mang lại những hiệu quả thiết thực trong việc hỗ trợ hoạt động giảng dạy và phát triển toàn diện cho trẻ mầm non. Mô hình không chỉ góp phần trang bị cho trẻ những kỹ năng và kiến thức cần thiết trong đời sống thường nhật, mà còn tạo điều kiện để các em có một tuổi thơ trọn vẹn, vui tươi và đáng nhớ.

Thông qua các hoạt động vui chơi, trẻ không chỉ được rèn luyện thể chất mà còn được khơi dậy khả năng tư duy, khám phá và phát huy sức sáng tạo. Nhận thức rõ tầm quan trọng của môi trường vui chơi an toàn và giàu tính giáo dục, Zhi Shan đã đầu tư nhiều thời gian và công sức để thiết kế các trang thiết bị hiện đại, phù hợp với từng độ tuổi. Đồng thời, các loại đồ chơi được lựa chọn kỹ lưỡng nhằm đảm bảo cả yếu tố an toàn lẫn giá trị giáo dục. Từng công đoạn từ thiết kế, lựa chọn, triển khai đến vận hành đều được thực hiện một cách đồng bộ và chỉn chu, giúp quá trình xây dựng không gian thư viện đồ chơi trở nên thuận lợi, hiệu quả và bền vững.

Tính đến nay, dự án đã hỗ trợ thiết lập 80 thư viện đồ chơi tại các trường mầm non thuộc 6 tỉnh miền Trung, bao gồm: Thừa Thiên Huế, Quảng Trị, Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An và Quảng Ngãi.

Đặc biệt, sau khi Thông tư số 16/2022/TT-BGDĐT, quy định về tiêu chuẩn thư viện tại các cơ sở giáo dục mầm non, chính thức có hiệu lực vào ngày 7/1/2023, nhu cầu xây dựng thư viện đồ chơi tại các trường mầm non đã tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn, nhiều địa phương và nhà trường vẫn đang rất mong nhận được sự đồng hành, hỗ trợ từ các tổ chức như Zhi Shan.

Zhi Shan tin tưởng rằng, với sự chung tay của các nhà hảo tâm, các tổ chức xã hội, cùng sự đồng hành của gia đình và nhà trường, trẻ em mầm non sẽ tiếp tục được trao tặng một tuổi thơ hạnh phúc, khỏe mạnh và đầy ắp những cơ hội phát triển.

Những ghi nhận quý giá từ xã hội

Trong quá trình triển khai, mô hình hợp tác đa phương đã trở thành một điểm sáng của Dự án “Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” do Tổ chức Zhi Shan Foundation khởi xướng. Các bên liên quan tại địa phương, bao gồm Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh, Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Giáo dục và Đào tạo, trường mầm non… đều giữ vai trò quan trọng trong việc đồng hành, góp ý chuyên môn, cũng như hỗ trợ nguồn lực cần thiết. Địa phương không chỉ tham gia vào quá trình thảo luận và phản biện các kế hoạch, mà còn tích cực đóng góp quỹ đất, đối ứng 25 – 30% kinh phí xây dựng và hỗ trợ tài chính cho hoạt động thiết lập thư viện.

Sự thành công của dự án không chỉ đến từ nguồn hỗ trợ tài chính của Tổ chức Zhi Shan Foundation, mà còn nhờ vào khả năng huy động và kết nối hiệu quả các nguồn lực xã hội, tạo ra sự lan tỏa sâu rộng và tính bền vững cho các hạng mục hỗ trợ. Phương pháp làm việc của dự án luôn minh bạch, cởi mở và tôn trọng ý kiến của những người trực tiếp hưởng lợi, điều đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng lòng tin và sự đồng thuận.

Nhà giáo ưu tú Phan Văn Hưng, Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, từng phát biểu trong nhiều cuộc họp: “Đây là một dự án ưu việt, hỗ trợ toàn diện. Tinh thần và trách nhiệm của Zhi Shan trong công việc không có tổ chức nào sánh được, luôn vui vẻ, tận tâm và không ngại khó.”

Còn cô Nguyễn Thị Phượng, Hiệu trưởng Trường Mầm non Gio Mỹ, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, bày tỏ tại cuộc họp đánh giá dự án năm 2012: “Điều tôi tâm đắc nhất trong suốt quá trình tham gia là tinh thần làm việc của các anh chị trong ban dự án. Các anh chị luôn lắng nghe ý kiến của đơn vị thụ hưởng, và tìm mọi giải pháp để các hạng mục hỗ trợ đạt hiệu quả cao nhất. Tôi thật sự cảm phục tấm lòng ấy!”

Những thành quả mà Dự án “Nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” đạt được hôm nay là kết quả của một quá trình nỗ lực bền bỉ, từ sự tin tưởng của nhà tài trợ tại Đài Loan, sự chỉ đạo tận tâm của lãnh đạo Tổ chức Zhi Shan Foundation, đến sự góp sức không ngừng nghỉ của các đối tác địa phương. Tất cả đã cùng nhau vun đắp những điều tốt đẹp, mang lại niềm vui và hy vọng cho trẻ em, giáo viên và phụ huynh tại những vùng quê còn nhiều khó khăn.

Cuối cùng, dự án xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến những tấm lòng hảo tâm của các nhà tài trợ, đối tác và cộng đồng hưởng lợi. Chúng tôi hy vọng sẽ tiếp tục nhận được sự đồng hành quý báu ấy, để có thể duy trì và mở rộng các hoạt động hỗ trợ, góp phần tạo dựng tương lai tươi sáng cho nhiều trẻ em nghèo hơn nữa.

Với sự chung tay của chính quyền địa phương , ngành giáo dục, nhà trường và sự đồng hành của Zhi Shan, Trường mầm non Gio Châu (Quảng Trị) đã mang một diện mạo mới – khang trang, an toàn và đầy sức sống.

Những bữa ăn bán trú ở trường do Zhi Shan hỗ trợ, đảm bảo cân bằng dinh dưỡng cho các em.

Hỗ trợ thiết lập Thư viện của bé, mở ra không gian trải nghiệm tuổi thơ đầy ý nghĩa cho các em.

Các em được thỏa sức khám phá và trải nghiệm trong không gian Thư viện của bé.

Trao tặng giày dép, áo ấm… giúp các em thêm ấm áp và tự tin đến trường.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *