Dự án “Làm bạn với sách” – Gieo mầm đọc sách cho trẻ em miền Trung

Bài viết số 11 sách “Gieo mầm yêu thương – Hành trình 30 năm thiện nguyện tại Việt Nam”, ghi lại những dấu mốc ý nghĩa, những câu chuyện truyền cảm hứng và hành trình bền bỉ của Zhi Shan Foundation trong suốt ba thập kỷ đồng hành cùng trẻ em Việt Nam.

 

GIEO MẦM ĐỌC SÁCH CHO TRẺ EM MIỀN TRUNG

DỰ ÁN “LÀM BẠN VỚI SÁCH”

Năm 2008, Dự án “Làm bạn với sách” chính thức khởi động bằng hoạt động thí điểm tại 10 trường tiểu học thuộc huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Trong giai đoạn này, dự án tập trung vào việc trao tặng miễn phí sách và truyện thiếu nhi, nhằm hỗ trợ các trường tổ chức hoạt động đọc sách cho học sinh.

Sứ mệnh của dự án

Sau 17 năm kể từ khi mô hình đầu tiên được triển khai tại huyện Quảng Điền, đến nay, Dự án “Làm bạn với sách” mở rộng quy mô ra 6 tỉnh: Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi và Thừa Thiên Huế. Dự án đã góp phần xây dựng phong trào đọc tại 753 trường học, tạo cơ hội cho khoảng 351.000 lượt học sinh mỗi năm được tiếp cận sách và hình thành thói quen đọc. Bên cạnh những điểm trường do Zhi Shan trực tiếp hỗ trợ, nhiều trường học khác cũng đã chủ động nhân rộng mô hình Tủ sách lớp học, Thư viện thân thiện và áp dụng các phương pháp của dự án vào hoạt động giáo dục, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong nhà trường.

Dự án hướng đến 3 mục tiêu chính: [1] Tạo hứng thú và hình thành thói quen đọc sách cho học sinh; [2] Rèn luyện và trang bị cho các em những kỹ năng học tập cơ bản như lắng nghe, tập trung, quan sát, lý giải, suy luận, biểu đạt và sáng tạo; [3] Hỗ trợ nhà trường cải thiện môi trường dạy học, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

Để hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra, dự án tổ chức nhiều hoạt động phong phú, thu hút sự tham gia tích cực của học sinh, giáo viên và phụ huynh. Các hoạt động tiêu biểu gồm: đọc sách, chia sẻ sách tại lớp và thư viện; ghi chép sổ tay đọc sách; kể chuyện cho học sinh lớp 1; tổ chức hội thi, giao lưu chia sẻ sách; khen thưởng học sinh, giáo viên, nhà trường tiêu biểu; đồng thời hỗ trợ, hướng dẫn triển khai hoạt động đọc sách tại các điểm trường.

Thành quả đạt được

Tính đến năm 2025, Dự án “Làm bạn với sách” đã bàn giao 355 Thư viện thân thiện cho các trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông; đồng thời trao tặng 5.543 tủ sách lớp học cho 398 trường trên địa bàn các tỉnh triển khai. Hơn 380.000 cuốn Sổ tay đọc sách, 20.000 cuốn Cẩm nang bồi dưỡng thói quen đọc sách và gần 6.000 cuốn Cùng con làm bạn với sách đã được trao đến tận tay các em học sinh.

Mỗi năm học, khoảng 2,4 triệu lượt học sinh đến thư viện, gần 400.000 lượt học sinh tham gia chia sẻ sách, hơn 11.000 buổi kể chuyện được tổ chức. Mức đọc sách bình quân đạt 67 quyển mỗi năm học, có trường mức đọc cao nhất là 152 quyển và thấp nhất là 33 quyển mỗi học sinh.

Đây không chỉ là những con số, mà còn là hàng triệu khoảnh khắc đôi mắt học sinh bừng sáng khi nâng niu một cuốn sách, minh chứng sống động cho hành trình 17 năm bền bỉ của dự án trong việc gieo mầm tri thức.

Đối với học sinh: Trước đây, tại nhiều trường học, hoạt động đọc sách chưa được đưa vào thời khóa biểu chính khóa; học sinh đọc một cách thụ động, thiếu định hướng; nay, các trường đã chủ động lồng ghép tiết đọc sách vào thời khóa biểu, mỗi lớp có ít nhất một tiết đọc tại thư viện mỗi tuần. Nhờ đó, học sinh trở nên hứng thú hơn, biết tự lựa chọn sách, tiếp cận tri thức một cách chủ động. Tỷ lệ học sinh tham gia đọc sách tăng rõ rệt, khả năng ngôn ngữ và kỹ năng diễn đạt cũng được cải thiện đáng kể.

Đối với nhà trường: Mô hình Thư viện thân thiện đã góp phần xây dựng môi trường giáo dục cởi mở, tích cực và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy. Các thư viện do Zhi Shan hỗ trợ được thiết kế thân thiện, trang bị thiết bị phù hợp, không gian mở, thái độ phục vụ tận tình và đa dạng các hình thức tổ chức hoạt động đọc sách. Bên cạnh đó, Zhi Shan còn tổ chức các lớp tập huấn nhằm nâng cao kỹ năng cho giáo viên và cán bộ thủ thư trong việc vận hành, tổ chức hoạt động thư viện một cách hiệu quả và bền vững.

Đối với cộng đồng: Phong trào đọc sách ngày càng thu hút sự quan tâm và tham gia tích cực của ngành giáo dục, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Những thành quả đạt được trong thời gian qua đã tạo ra tác động tích cực, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa đọc trong giáo dục. Chính quyền địa phương, các nhà quản lý và ngành giáo dục ngày càng dành nhiều sự quan tâm, ủng hộ và chủ động lồng ghép hoạt động đọc sách vào chương trình giảng dạy. Đọc sách dần trở thành một trong những hoạt động thiết yếu và có ý nghĩa trong đời sống học đường.

Hồi tưởng về những ngày đầu chông gai

Sự thật là, Dự án “Làm bạn với sách” đã có một khởi đầu rất gian nan. Năm 2008, khi triển khai thí điểm trao tặng miễn phí sách và truyện thiếu nhi tại 10 trường tiểu học trên địa bàn huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, với mong muốn giúp các trường tổ chức đọc sách cho học sinh, dự án đã gặp không ít khó khăn. Ngành giáo dục khi ấy chưa có chủ trương đưa tiết đọc sách vào chương trình chính khóa, cơ sở vật chất tại các trường còn thiếu thốn, cán bộ thư viện thường kiêm nhiệm nhiều công việc nên hoạt động diễn ra đơn điệu, hiệu quả chưa cao.

Trong muôn vàn thách thức, trở ngại lớn nhất chính là làm sao tạo được nhận thức chung và đồng thuận giữa dự án với nhà trường, đặc biệt là trong tập thể hội đồng sư phạm. Trăn trở ấy đã được tháo gỡ nhờ sự đồng hành bền bỉ giữa ban điều hành dự án và các thầy cô giáo. Qua nhiều buổi trao đổi, thảo luận cởi mở, một giáo viên đã gợi ý tên gọi “Làm bạn với sách”, một cụm từ đơn giản nhưng chứa đựng khát vọng giúp học sinh được tiếp cận gần gũi hơn, thân thiết hơn với sách. Từ đó, tên gọi này đã được chọn làm tên chính thức của dự án, như một lời gửi gắm đầy tin tưởng vào hành trình gieo mầm văn hóa đọc.

Đến cuối năm 2010, khi hoạt động đọc sách tại các trường ở huyện Quảng Điền dần đi vào nền nếp, Dự án “Làm bạn với sách” tiếp tục chuyển sang giai đoạn hỗ trợ thiết lập thư viện trong nhà trường. Sau nhiều buổi làm việc với Phòng Giáo dục và Đào tạo cùng đại diện các trường, cái tên Thư viện thân thiện đã được lựa chọn, thể hiện mong muốn tạo ra không gian đọc mở, nơi mọi rào cản về không gian, thời gian, phương tiện, thái độ phục vụ và cách thức tiếp cận sách đều được tháo gỡ, giúp học sinh đến gần với sách một cách tự nhiên và dễ dàng nhất.

Tuy nhiên, vào thời điểm đó, mô hình Thư viện thân thiện còn rất mới mẻ, chưa từng được tổ chức nào triển khai tại Việt Nam. Mọi việc gần như bắt đầu từ con số Không (0). Với sự nỗ lực bền bỉ của tổ chức và các trường học, đến cuối năm 2010, thư viện thân thiện đầu tiên tại huyện Quảng Điền do Zhi Shan tài trợ đã chính thức được khánh thành và đưa vào sử dụng.

Thành công bước đầu của mô hình thí điểm đã tạo tiền đề quan trọng cho việc nhân rộng. Nhờ sự chỉ đạo sát sao của Phòng Giáo dục và Đào tạo, cùng với sự tích cực phối hợp đóng góp kinh phí đối ứng từ chính các nhà trường và địa phương, Dự án “Làm bạn với sách” nhanh chóng được nhân rộng để hỗ trợ trang thiết bị thư viện thân thiện cho các trường còn lại trên địa bàn huyện Quảng Điền.

Bốn giai đoạn, một hành trình bền bỉ

Dự án “Làm bạn với sách” đã trải qua 4 giai đoạn phát triển quan trọng, mỗi giai đoạn là một dấu mốc cho những bước tiến mới trong cách tiếp cận và triển khai hoạt động đọc sách trong nhà trường:

Giai đoạn khởi đầu (2008 – 2010): Dự án khởi động bằng việc trao tặng sách, túi sách và thùng sách cho các trường tiểu học. Các hoạt động đọc sách và kể chuyện được tổ chức theo hình thức truyền thống, nhằm khơi dậy hứng thú ban đầu cho học sinh, đồng thời giúp các thầy cô nhận ra tiềm năng giáo dục to lớn từ việc đọc.

Giai đoạn 2 (2010 đến nay): Bước sang giai đoạn mới, dự án chuyển sang hỗ trợ thiết lập mô hình Thư viện thân thiện. Từ đây, các tiết đọc sách bắt đầu được đưa vào thời khóa biểu chính khóa, góp phần đưa việc đọc sách trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống học đường, nuôi dưỡng thói quen và tình yêu đọc sách cho học sinh một cách bền vững.

Giai đoạn 3 (2017 – 2018): Dự án học hỏi kinh nghiệm từ Tổ chức Reading Dreams (Hồng Kông, Trung Quốc), tập trung vào các phương pháp tổ chức hoạt động đọc sách và chia sẻ sách hiệu quả. Nhiều buổi tập huấn chuyên sâu được tổ chức, nâng cao kỹ năng cho giáo viên và cán bộ thư viện trong việc dẫn dắt, kết nối học sinh với sách.

Giai đoạn 4 (2019 đến nay): Dự án mở rộng hợp tác với các chuyên gia Đài Loan, tiếp cận các mô hình đọc sách tiên tiến. Tài liệu Bồi dưỡng tố chất đọc sách cho học sinh cấp tiểu học được biên soạn và triển khai tại 20 trường thuộc 5 tỉnh miền Trung. Đồng thời, các chuyến tham quan, học tập mô hình thư viện tại Đài Loan được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức và năng lực cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý.

Lời tri ân

Hành trình “Làm bạn với sách” sẽ không thể đi xa nếu thiếu những tấm lòng vàng của các nhà hảo tâm Đài Loan, sự chung tay bền bỉ của các cơ quan, ban ngành hữu quan và ngọn lửa nhiệt huyết của quý thầy cô, những người lặng lẽ gieo từng hạt mầm tri thức vào trái tim học trò. Trên hết, chúng tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến các em học sinh, những đôi mắt sáng ngời và tâm hồn ham học hỏi, bởi chính các em là nguồn cảm hứng và động lực để chúng tôi tiếp tục hành trình khơi dậy tình yêu sách trong từng lớp học, từng mái trường miền Trung thân thương.

Hình ảnh thư viện thân thiện trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc (tỉnh Quảng Trị) sau khi được Zhi Shan hỗ trợ. Trong 17 năm qua, Zhi Shan hỗ trợ các trường học thiết lập hằng trăm Thư viện thân thiện, mang đến cho học sinh không gian đọc sách thân thiện, hiện đại.

Tổ chức cho các em đọc và chia sẻ sách tại thư viện, qua đó giúp các em rèn luyện kỹ năng diễn đạt và hình thành thói quen đọc chủ động.

Trao tặng Tủ sách lớp học cho các trường học, kiến tạo thêm không gian đọc thân thiện cho các em học sinh.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *