Bài viết số 18 sách “Gieo mầm yêu thương – Hành trình 30 năm thiện nguyện tại Việt Nam”, ghi lại những dấu mốc ý nghĩa, những câu chuyện truyền cảm hứng và hành trình bền bỉ của Zhi Shan Foundation trong suốt ba thập kỷ đồng hành cùng trẻ em Việt Nam.
TỪ DUYÊN ĐẾN NGHIỆP
Hoàng Trọng Thủy, Trưởng Đại diện Tổ chức Zhi Shan Foundation tại Việt Nam
Chẳng ngờ được rằng, từ duyên lành thuở sinh viên, ngoảnh đầu nhìn lại thấy bản thân đã dành trọn 27 năm tuổi trẻ cống hiến cho Zhi Shan. Trên hành trình này, mỗi lần hồi tưởng lại thêm một lần ngỡ ngàng với chính mình vì nhiệt huyết đam mê và kiên trì với sự nghiệp từ thiện lâu đến như vậy.
Từ người nhận đến người trao
Năm 1993, từ một làng quê nghèo của Nghệ An, tôi khăn gói vào Huế học đại học. Mặc dù đã được miễn học phí và có thêm một suất học bổng nho nhỏ, nhưng những khoản chi để tôi đi học vẫn là một gánh nặng cho gia đình. May mắn thay, vào năm học thứ hai, tôi được nhận suất học bổng “Hiểu & Thương” từ chương trình do Ni sư Thích Nữ Như Minh phụ trách.
Suất học bổng “Hiểu & Thương” không chỉ giúp tôi an tâm học tập, mà còn “gieo duyên” cho sự nghiệp hoạt động từ thiện của tôi kể từ thời điểm tốt nghiệp đại học cho đến tận bây giờ, sau khi được đích thân Ni sư Như Minh giới thiệu tham dự phỏng vấn tuyển dụng của Hiệp hội Compassion International Taiwan (gọi tắt CI, đến năm 2012 được đổi tên thành Zhi Shan Foundation Taiwan). Ni sư vốn là bạn của thầy Thích Thiện Sơn – một trong những người sáng lập tổ chức từ thiện này.
Tôi vẫn nhớ như in ngày đầu thu năm 1998 đó, bà Pia Giammasi, cũng là một thành viên sáng lập, đã trực tiếp phỏng vấn tôi. Ban đầu, tổ chức chỉ định tuyển một nhân sự, nhưng sau quá trình phỏng vấn thấy tôi và anh bạn học cùng lớp đại học đều phù hợp nên đã chọn cả hai. Công việc này thực sự nằm ngoài dự liệu của tôi lúc đó. Vì lớn lên trong gia cảnh nghèo khó, tôi chỉ muốn sau khi học xong đại học thì tìm một việc làm liên quan lĩnh vực kinh tế để sớm cải thiện cuộc sống. Sau khi nhận việc, người bạn học làm được mấy tháng thì xin nghỉ, để lại tôi một mình “đơn độc” trên hành trình thiện nguyện. Tôi kiên trì tiếp tục công việc bởi tôn chỉ “luôn có giải pháp cho mỗi thử thách”.
Từ một bộ bàn ghế đặt cạnh cửa sổ đến văn phòng dự án
Khi mới đến Việt Nam (1995 – 1998), Zhi Shan chỉ hỗ trợ 3 cô nhi viện tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ mùa thu năm 1998 trở đi mới bắt đầu chuyển dần hoạt động ra miền Trung. Việc Zhi Shan mang nhiều nguồn lực hơn đến Việt Nam, đồng thời vươn mình phủ sóng tới miền Trung đã tạo ra những xung đột nhỏ trong nội bộ tổ chức. Một số thư nặc danh gửi đến các cơ quan chức năng, kết hợp với việc Zhi Shan hầu như chỉ làm việc với các tổ chức Phật giáo ở giai đoạn này, đã tạo nên những nghi vấn. Hậu quả tất yếu đã xảy ra: tuy đã có giấy phép hoạt động nhưng Zhi Shan gặp rất nhiều trở ngại trong việc xin thành lập văn phòng dự án tại Việt Nam.
Do đó, những năm đầu làm việc cho tổ chức (từ năm 1998 – 2004) là quãng thời gian phải đương đầu với muôn vàn khó khăn của tôi.
Vì không được thuê văn phòng làm việc nên tôi phải nương nhờ chùa Tây Linh của Ni sư Như Minh. Ni sư cho mượn một bộ bàn ghế gỗ, đặt cạnh cửa sổ, không có máy tính hay bất kỳ thiết bị gì. Tôi ngồi đó vừa làm việc vừa canh điện thoại cho Sư. Mỗi lần cần làm báo cáo, tôi lại viết tay và mượn máy fax của Sư, lúc Sư đi vắng thì ra bưu điện gửi. Thời gian này, hoạt động của tổ chức tương đối đơn giản, chỉ bao gồm định kỳ cấp kinh phí bảo trợ trẻ mồ côi cho cô nhi viện và trao học bổng cho học sinh nghèo vượt khó.
Nhận thức được khó khăn trên, sau trận lụt lịch sử năm 1999, tôi chủ động kết nối với các đơn vị nhà nước thông qua Ủy ban Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em của hai tỉnh Thừa Thiên Huế và Quảng Trị. Việc hợp tác với các cơ quan nhà nước và chuyển chỗ làm việc ra khỏi chùa dần dần tạo được niềm tin với cơ quan quản lý. Thế nhưng, việc xin giấy phép thành lập văn phòng dự án vẫn chưa đạt được.
Có một kỷ niệm khó phai với riêng tôi: sau khi chuyển ra khỏi chùa Tây Linh, chúng tôi thuê tạm một phòng nhỏ để làm việc, nhưng cũng chẳng được mấy hôm thì phải đóng cửa. Thấy vậy, đối tác của chúng tôi bày tỏ thiện chí cho mượn một phòng nhỏ ngay trong cơ quan họ để làm chỗ liên lạc, vậy mà cũng vẫn “không được phép”. Tôi đành phải làm việc tại phòng trọ của mình. Khốn nỗi, vì không có hộ khẩu tại Huế nên tôi không đăng ký được dịch vụ điện thoại và Internet, liên hệ công việc gặp rất nhiều trở ngại. Chật vật quá, tôi đánh bạo mượn điện thoại nhà người yêu. Ông bà vì thương con gái, lại thấy cậu người yêu của con hiền lành, chất phác nên cũng tạo điều kiện. Nhờ đó tôi cũng dần hiểu về ý nghĩa của gia đình trong mức độ gắn bó của các nhân sự dự án với tổ chức.
Nhưng cứ kéo dài mãi như thế cũng không ổn. Tôi cùng anh Phạm Bá Vương, Chủ nhiệm Ủy ban Bảo vệ và Chăm sóc trẻ em tỉnh Thừa Thiên Huế, “liều lĩnh” nhờ anh Ngô Hòa, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế, nhân chuyến công tác tại Hà Nội đến trụ sở Ban Điều phối viện trợ nhân dân (PACCOM), đơn vị quản lý các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, để giúp chúng tôi đặt vấn đề xin phép lập văn phòng dự án.
Mãi đến năm 2004, Zhi Shan mới chính thức được cấp giấy phép thành lập văn phòng dự án, đồng nghĩa với việc được thuê trụ sở, được mở tài khoản ngân hàng, được tuyển dụng nhân sự và được sử dụng các dịch vụ điện thoại, Internet… Sau đó, Zhi Shan dần dần mở rộng hoạt động cả về nội dung lẫn địa bàn hỗ trợ. Từ khởi đầu chỉ có tỉnh Thừa Thiên Huế và Quảng Trị, chúng tôi mở rộng ra Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An và Quảng Ngãi. Từ một vài dự án bảo trợ trung tâm và học bổng, chúng tôi mở rộng thêm các dự án về y tế, bảng chống lóa, hỗ trợ giáo dục mầm non, đọc sách và các hoạt động thiện nguyện khác.
Để trở thành một người làm công tác xã hội: Dám đối diện với áp lực
Ngay sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm, tôi bước chân vào lĩnh vực thiện nguyện. Vì tuổi đời còn non trẻ, kinh nghiệm chưa có, kiến thức về công tác xã hội lẫn quản lý dự án bằng Không (0), tất cả đối với tôi đều mới mẻ, bỡ ngỡ và đơn độc, nên có lúc tôi thấy bản thân chẳng khác gì đang “một mình bơi giữa biển khơi”.
Do yêu cầu công việc, tôi buộc phải tự tìm tòi học hỏi. Tôi đã học được nhiều nhất từ các anh chị đối tác vì họ thấu hiểu và luôn sẵn sàng chia sẻ. Đặc biệt, sau khi được phép thành lập văn phòng dự án, tổ chức đã cử bà Han, Shih-Ning, một chuyên gia giàu kinh nghiệm sang hỗ trợ. Nhờ thế mà tôi trưởng thành từng ngày, từ một người non nớt đã trở thành nhà quản lý khá thành thục và gây dựng được “thương hiệu” cho tổ chức tại Việt Nam ở thời điểm hiện tại. Ngoài những kiến thức, kỹ năng cần có về quản lý, tôi cũng đã tự trang bị thêm cho bản thân các hiểu biết cơ bản về giáo dục, dinh dưỡng, sức khỏe, y tế…
Việc thiện nguyện, gọi nôm na như vậy, chứ thực chất chúng tôi thực hiện nhiều hợp phần dự án viện trợ không hoàn lại cho từng đối tượng khác nhau, có bản chất khác hoàn toàn với các hoạt động từ thiện làm lúc cấp bách, nhất thời, bộc phát. Nhiều người nghĩ đây là lĩnh vực “việc nhẹ, lương cao”. Thực tình không phải vậy! Qua nhiều năm dấn thân, tôi nhận ra rằng những người làm công việc thiện nguyện luôn phải chịu áp lực rất lớn. Về đối ngoại, lĩnh vực hoạt động phi chính phủ nước ngoài tuy có những chính sách ưu tiên và được chào đón nhưng quy trình quản lý hết sức nghiêm túc và chặt chẽ, từ thủ tục cấp giấy phép hoạt động, phê duyệt dự án, tuyển dụng nhân sự, cho đến đón tiếp các đoàn nước ngoài. Về đối nội, các yêu cầu từ chất lượng, tiến độ dự án, hiệu quả dự án, số lượng hỗ trợ nhiều, địa bàn rộng… là những thử thách “khó nhằn” đối với cán bộ dự án. Mặc dù hầu hết cán bộ dự án đều đã có kinh nghiệm làm việc tại nhiều doanh nghiệp, cơ quan nhưng rồi đều bị “sốc” khi vào Zhi Shan. Bởi lẽ, trước đó nhân sự thường chỉ chuyên sâu vào một mảng công việc cụ thể như phiên dịch, văn thư, hành chính nhân sự… nhưng sau khi vào Zhi Shan, mỗi người được giao phụ trách một dự án nên đòi hỏi phải có năng lực tổng hợp, từ đánh giá nhu cầu, thiết lập dự án, tổ chức thực hiện, đến theo dõi giám sát, báo cáo hoạt động… Thường thì 2 – 3 năm đầu là giai đoạn nhiều thử thách nhất. Và một thử thách “đáng gờm” trong số đó là say xe, thoạt nghe có vẻ rất buồn cười nhưng sự thật là rất nhiều cán bộ vì chuyện say xe này mà phải bỏ việc. Những người nỗ lực gắn bó, mỗi lần đi công tác đường xa là lại nằm vật vã trên xe, đến nơi làm việc, xuống xe nôn một trận, uống ngụm nước, người tỉnh táo lại vào việc như thường.
Mặc dù công việc thiện nguyện không đòi hỏi cán bộ phải có tố chất hay năng lực đặc biệt, nhưng những yêu cầu tưởng chừng bình thường như biết lắng nghe để thấu hiểu với những đối tượng yếu thế; biết tôn trọng, yêu thương và tin tưởng họ… cũng không dễ dàng để thực hiện một cách triệt để. Tôi vẫn thường chia sẻ với các cán bộ rằng, mỗi khi cầm trên tay hồ sơ của một đứa trẻ, đó không chỉ là vài tờ giấy vô tri vô giác, mà tượng trưng cho cả một tâm hồn, một chặng đường tương lai phía trước. Chỉ khi chúng ta thấu cảm với hoàn cảnh của trẻ, nhận thức được sứ mệnh và giá trị của công việc mình đang làm, chúng ta mới thực sự tìm được động lực để cống hiến hết mình.
Vì phụ trách chung nên tôi là người đi công tác nhiều nhất. Có dự án tham gia trọn chuyến công tác, có dự án chỉ tham gia một phần lịch trình hoạt động. Mỗi lần về với cộng đồng, nhìn thấy những mảnh đời khó khăn, tôi lại nhớ về tuổi thơ của mình. Sau mỗi chuyến đi tôi lại mang về một nỗi niềm, trăn trở nào đó. Có khi là niềm vui vì dự án đạt mục tiêu kỳ vọng; có khi là những ánh mắt, nụ cười của trẻ thơ hoặc lời cảm ơn từ thầy cô giáo… Tất cả đã níu giữ tôi, thôi thúc tôi bước tiếp trên hành trình này.
27 năm bồi đắp niềm tin và trách nhiệm
Một điều tuyệt vời là liên tục 27 năm qua, hầu như năm nào chúng tôi cũng đạt và vượt kế hoạch đề ra, kể cả những năm dịch COVID-19 khiến mọi hoạt động bị gián đoạn. Với nội bộ Zhi Shan, văn phòng chúng tôi được đánh giá là một trong những đơn vị ưu tú nhất của tổ chức. Nhờ thế mà các chương trình, kế hoạch của chúng tôi trình lên thường nhận được sự tin tưởng và phê duyệt nhanh của lãnh đạo. Tại Việt Nam, Zhi Shan luôn được các cơ quan quản lý cấp trung ương và địa phương, các đơn vị đối tác tin tưởng và tạo điều kiện tối đa. Đổi lại, chúng tôi phải nỗ lực nhiều hơn, cũng từ đó mà trách nhiệm luôn được đề cao.
Tôi thường chia sẻ với đồng nghiệp và bạn bè “bí quyết” thành công của Văn phòng Zhi Shan tại Việt Nam: khi làm việc với đối tác ở Việt Nam, chúng tôi là đại diện của tổ chức và nhà tài trợ Đài Loan nên phải luôn duy trì được hình ảnh minh bạch và tốt đẹp; ngược lại khi làm việc với Zhi Shan và nhà tài trợ Đài Loan, chúng tôi làm việc bằng lòng tự trọng của người Việt, điều đó phải thể hiện qua hiệu quả công việc và kết quả dự án. Trong nhiều năm, tại các cuộc gặp gỡ, tổng kết, đánh giá kết quả hợp tác, Zhi Shan và đối tác Việt Nam đều bày tỏ niềm vui và sự tin tưởng lẫn nhau.
Mỗi lần qua Việt Nam, khi gặp đối tác, các lãnh đạo Zhi Shan thường nói: “Chúng tôi may mắn có được một cán bộ như Hoàng Trọng Thủy!” Tôi cũng chia sẻ lại với họ rằng: “Tôi làm việc trước hết là vì lòng tự trọng của bản thân, sau nữa là vì đồng bào tôi.” Sự tận tâm, tận lực của tôi luôn được tổ chức ghi nhận qua nhiều lần nâng lương vượt bậc và hàng chục tấm bằng khen, giấy khen của các bộ ngành, ủy ban nhân các tỉnh, huyện…
Nhiều nhà tài trợ qua thăm dự án hỏi tôi vì sao lại chọn công việc này và kiên trì đến tận giờ, tôi thành thật chia sẻ, là vì mưu sinh. Đúng thế, chúng tôi làm việc là để mưu sinh, nhưng điều may mắn là chúng tôi đã chọn làm một công việc có ý nghĩa và giá trị đối với cộng đồng. Ngoài mục đích mưu sinh và ý nghĩa tích cực của công việc, điều khiến tôi yêu quý nhất ở tổ chức chính là các anh chị lãnh đạo rất thân thiện, thấu hiểu và luôn chia sẻ với cán bộ nhân viên. Bên cạnh đó, các nhà tài trợ rất tốt bụng và cũng khá thoải mái. Họ luôn cảm ơn chúng tôi đã giúp họ thực hiện ý nguyện của mình.
Mặc dù đã trải qua rất nhiều khó khăn, thử thách, có những khoảng thời gian phải làm việc một mình trong cô độc, và vô số lần muốn dừng lại… đến giờ phút này, với tôi, hiện diện ở đây đã là một thành công ngoài mong đợi.
Cảm ơn Trời, Phật đã phù hộ độ trì để tôi và đồng nghiệp luôn bình an trên vạn dặm đường. Cảm ơn tổ chức và nhà tài trợ đã tin tưởng và phó thác trách nhiệm cho chúng tôi. Cảm ơn các cơ quan quản lý đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất. Cảm ơn các đối tác đã tin tưởng hợp tác. Và cảm ơn các tổ chức, cá nhân đã hoan hỷ đón nhận món quà của chúng tôi, dù có lúc chưa thực sự trọn vẹn. Mong bình an cho tất cả mọi người!

Ông Hoàng Trọng Thủy tại Lễ kỷ niệm 30 năm Tổ chức Zhi Shan Foundation tại Việt Nam.

Ông Hoàng Trọng Thủy vinh dự đón nhận Kỷ niệm chương “Vì hòa bình, hữu nghị giữa các dân tộc” của Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam.
