Bài viết số 37 sách “Gieo mầm yêu thương – Hành trình 30 năm thiện nguyện tại Việt Nam”, ghi lại những dấu mốc ý nghĩa, những câu chuyện truyền cảm hứng và hành trình bền bỉ của Zhi Shan Foundation trong suốt ba thập kỷ đồng hành cùng trẻ em Việt Nam.
ZHI SHAN FOUNDATION – NƠI THẮP SÁNG NIỀM ĐAM MÊ ĐỌC SÁCH VÀ LÒNG NHÂN ÁI
Dương Thị Bích Thủy, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phú Mậu (Thừa Thiên Huế)
Thư viện thân thiện do Tổ chức Zhi Shan Foundation hỗ trợ như một làn gió mới làm thay đổi diện mạo của thư viện truyền thống, lan tỏa đam mê đọc sách, thổi hồn cho tình yêu sách đến với học sinh, làm cho học sinh thêm tự tin và lưu loát trong cách trình bày, trao đổi. Từ đó đưa phong trào đọc sách của nhà trường đi vào chiều sâu và hiệu quả, phát triển văn hóa đọc một cách rộng rãi và thiết thực hơn.
Bước ngoặt bất ngờ
Nằm trên địa bàn huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế, Trường Tiểu học Phú Mậu hiện có 914 học sinh cùng 52 cán bộ, giáo viên và nhân viên. Các hoạt động dạy và học được tổ chức tại 3 điểm trường: cơ sở chính ở thôn Triêm Ân và hai điểm lẻ tại Tiên Nộn và Lại Ân. Đây là vùng quê nghèo, nơi phần lớn phụ huynh làm nông, trong đó gần một phần ba học sinh thuộc khu tái định cư, phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thiếu thốn.
Như nhiều ngôi trường nông thôn khác, Trường Tiểu học Phú Mậu từng có một thư viện nho nhỏ, chủ yếu chỉ với sách giáo khoa và sách tham khảo cho giáo viên. Không gian chật hẹp, bàn ghế ít ỏi, chưa thu hút nhiều bạn đọc đến với thư viện.
Thế nhưng, một bước ngoặt đã đến vào năm 2017. Trường Tiểu học Phú Mậu trở thành một trong hai ngôi trường của huyện Phú Vang tham gia Dự án “Làm bạn với sách” do Tổ chức Zhi Shan Foundation triển khai. Từ đó, Thư viện thân thiện ra đời, mang theo một diện mạo hoàn toàn mới. Như một luồng gió mát lành thổi vào, thư viện được xây dựng khang trang hơn, rộng rãi hơn. Những chiếc bàn nhiều màu sắc tươi sáng được sắp đặt hài hòa, tạo nên không gian học tập sinh động. Từ bên ngoài nhìn vào, thư viện như một bức tranh đầy sức sống với những mảng trang trí xanh mát, những trò chơi dân gian, cờ vua… được bày biện bắt mắt, níu chân học trò.
Đặc biệt, kho sách phong phú, đa dạng với nhiều thể loại cùng hình ảnh sinh động đã khơi dậy trong học sinh niềm háo hức, tò mò và ưa khám phá. Giờ ra chơi, thư viện trở thành điểm hẹn quen thuộc: có em say sưa đọc tại chỗ, có em vui mừng mượn sách mang về. Không chỉ học sinh, ngay cả giáo viên cũng yêu thích không gian này, bởi ngoài tài liệu giảng dạy, họ còn tìm thấy những đầu sách hữu ích về chuyên môn, kỹ năng và cuộc sống. Nhiều tiết học đọc sách, kể chuyện được tổ chức tại thư viện đã mang lại cho học trò niềm vui và sự háo hức, bởi các em được tự do lựa chọn sách, được chia sẻ cảm nhận trong một không gian mở và gần gũi. Chẳng biết từ khi nào, thư viện đã trở thành nơi thân quen, ấm áp, đúng như tên gọi “thân thiện”, và là người bạn tri thức của học sinh và thầy cô, nơi nuôi dưỡng tình yêu sách, tình yêu học tập.
Chật vật gieo mầm
Nhớ lại những ngày đầu khi dự án mới được triển khai, cô Nguyễn Thị Kim Huế, người Hiệu trưởng tiền nhiệm tài năng và vô cùng tâm huyết, đã tiên phong khởi xướng, phát động phong trào, thổi bùng ngọn lửa nhiệt huyết cho tập thể giáo viên. Khi ấy, không ít thầy cô còn mang trong mình nỗi hoài nghi: Liệu hoạt động này có thật sự thiết thực? Học sinh đọc chữ còn khó, liệu có theo được không? Khối lượng công việc vốn đã quá tải, nay có phải thêm gánh nặng mới? Có phải trường đang “tạo thêm việc” cho giáo viên?… Những băn khoăn ấy từng là thử thách lớn với dự án.
Thế nhưng, bằng sự kiên trì và tận tâm, cô Kim Huế đã lan tỏa niềm tin và cảm hứng cho đồng nghiệp. Cô trực tiếp đến từng lớp, dự từng tiết đọc sách để cùng giáo viên và học sinh điều chỉnh, bổ sung những điểm còn thiếu sót. Trong các buổi họp hội đồng, chính giáo viên lại trở thành “người kể chuyện” khi chia sẻ cuốn sách mình yêu thích theo đúng các bước như cách học sinh được hướng dẫn. Cô khuyến khích đồng nghiệp vận dụng phương pháp đọc và chia sẻ sách ngay trong giảng dạy. Và rồi, như được tắm mát từ những cơn mưa, chẳng biết từ lúc nào, việc đọc sách đã trở thành một phần tự nhiên trong nhịp sống của giáo viên, như hơi thở hằng ngày. Họ say mê tìm cách giúp học sinh đọc hiệu quả hơn, yêu thích và khao khát được đọc nhiều hơn.
Không dừng lại ở những thành quả ban đầu, cô Kim Huế luôn lắng nghe ý kiến từ giáo viên để kịp thời tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh cách làm sao cho phù hợp với thực tế. Từ sự đồng thuận ấy, nhà trường đã mạnh dạn đưa tiết đọc sách vào thời khóa biểu chính khóa (1 tiết/lớp/tuần), đồng thời tổ chức thêm giờ đọc vào giờ ra chơi và 15 phút đầu giờ. Bên cạnh đó, nhiều hoạt động phong phú, sáng tạo cũng được triển khai: Hội thi Kể chuyện sách và chia sẻ sách, Chia sẻ dưới cờ, tổ chức các hoạt động đọc sách trong “Tuần lễ học tập suốt đời” và “Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam”; giao lưu phương pháp đọc, liên thông thư viện với các trường bạn… Nhờ vậy, văn hóa đọc trong nhà trường ngày càng được nuôi dưỡng, lan tỏa và đi vào chiều sâu, mang lại những chuyển biến rõ nét trong cả thầy lẫn trò.
Song song với việc khơi dậy niềm say mê đọc sách, nhà trường còn đặc biệt chú trọng đến công tác bảo quản. Cô thủ thư, người gắn bó với nghề bằng cả tấm lòng, luôn sắp đặt không gian thư viện gọn gàng, tinh tươm, chăm chút đến từng chậu cây xanh trên bàn đọc. Với nghiệp vụ vững vàng và kinh nghiệm tích lũy trong suốt quá trình tham gia dự án, cùng phương châm đầy ý nghĩa “Mỗi tài liệu trong Thư viện là một tài liệu sống”, cô kiên nhẫn đồng hành, hướng dẫn thầy cô và học sinh cách khai thác, sử dụng nguồn tài liệu một cách hiệu quả, đồng thời tổ chức quản lý tủ sách lớp học thật khoa học. Không chỉ vậy, đội ngũ cộng tác viên thư viện cũng luôn nhiệt tình chung tay, góp phần gìn giữ từng trang sách thêm bền đẹp để mỗi cuốn sách thực sự trở thành người bạn mang tri thức đến cho bạn đọc.
Đặc biệt, cuộc thi “Quản lý tủ sách lớp học” tổ chức cho giáo viên đã mang lại nhiều cách làm hay, sáng tạo và thiết thực, sau đó được nhân rộng trong toàn trường. Nhờ vậy, ý thức giữ gìn sách của học sinh ngày càng nâng cao, các em không chỉ biết bảo quản sách sạch sẽ mà còn chủ động ủng hộ thêm nhiều đầu sách mới cho lớp.
Phát huy những thành quả đã đạt được, từ năm 2020 đến nay, thầy Nguyễn Tự Khánh, Hiệu trưởng nhà trường, với mong muốn mang đến những điều tốt đẹp nhất cho học trò và mái trường, đã tiếp tục đồng hành, dẫn dắt tập thể giáo viên trên hành trình nuôi dưỡng và phát triển phong trào đọc sách. Dưới sự dìu dắt của thầy, ngọn lửa nhiệt huyết không chỉ được thắp lên mà còn lan tỏa, cháy sáng trong từng thầy cô và học sinh.
Từ những hoài nghi ban đầu, dưới sự khởi xướng và dẫn dắt của cô Nguyễn Thị Kim Huế, sự tiếp nối và giữ lửa của thầy Nguyễn Tự Khánh, cùng với tinh thần đồng lòng của tập thể, Thư viện thân thiện hôm nay đã thật sự trở thành mái nhà tri thức, nơi khơi dậy thói quen đọc sách, nuôi dưỡng niềm đam mê và bồi đắp khát vọng học tập cho cả thầy và trò.
Kết trái ngọt lành
Đến nay, phần lớn học sinh Trường Tiểu học Phú Mậu đã xem sách như một người bạn thân thiết. Sách được bố trí ở nhiều nơi và hình ảnh các em say sưa đọc sách ở bất cứ đâu trong trường, dưới tán cây xanh, nơi góc thư viện nhỏ dưới cầu thang, hay ngay tại những tủ sách lớp học, đã trở thành khung cảnh quen thuộc và bình dị. Nhà trường còn dành riêng một góc đọc cộng đồng cho phụ huynh, để trong lúc chờ con, họ cũng có thể mở trang sách, cùng con “làm bạn với sách” và nuôi dưỡng tình yêu đọc sách trong mỗi gia đình.
Được lớn lên trong một môi trường đầy ắp sách, học sinh Phú Mậu ngày càng hứng thú với việc đọc. Các em biết tự chọn sách phù hợp lứa tuổi, biết chia sẻ lại cho bạn bè bằng giọng đọc trong trẻo, đầy say mê. Giáo viên không chỉ hướng dẫn cách đọc khoa học mà còn rèn cho các em thói quen ghi chú bằng sơ đồ tư duy, trình bày trước lớp và quan trọng nhất là rút ra những ý nghĩa từ trang sách để vận dụng vào đời sống. Nhờ đó, sự tự tin, khả năng diễn đạt linh hoạt, tư duy phản biện sắc sảo dần được bồi đắp. Các em còn biết vận dụng sơ đồ tư duy để học Tiếng Việt, Khoa học Tự nhiên, Lịch sử, Địa lý theo cách nhẹ nhàng và hiệu quả hơn. Chúng tôi, những người giáo viên, thật sự ngạc nhiên và hạnh phúc khi nhận ra ở nhiều em niềm đam mê đọc sách mãnh liệt, cùng khả năng chia sẻ, phản biện rất sắc bén. Đó cũng chính là động lực để nhà trường tiếp tục vun đắp và phát triển văn hóa đọc cho học sinh.
Có lẽ nhờ vậy mà trong những năm qua Trường Tiểu học Phú Mậu đã gặt hái được nhiều thành quả đáng tự hào. Nhiều năm liền nhà trường được ghi nhận “Đã tổ chức hiệu quả phong trào ‘Làm bạn với sách’”; Đạt thành tích cao trong các sân chơi do Zhi Shan tổ chức như Giải Đặc biệt trong Hội thi “Giao lưu văn hóa Việt – Đài”. Nhiều lần đạt Giải Nhất, Giải Sáng tạo sân chơi “Chia sẻ sách hay – Nhận ngay quà tặng”. Đặc biệt, trong năm học 2023 – 2024, cô giáo Phan Thị Hương Giang đã xuất sắc giành Giải A tại sân chơi “Sáng kiến/kinh nghiệm quản lý hiệu quả tủ sách lớp học”; năm học 2024 – 2025, em Trần Thị Thảo Nguyên đã giành Giải A tại sân chơi “Gia đình – Nơi con bắt đầu tình yêu với sách”…
Bên cạnh đó, thư viện của nhà trường cũng liên tiếp được ghi nhận: năm 2018, thư viện nhà trường được Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận “Thư viện Tiên tiến”; năm 2020 được công nhận “Thư viện Xuất sắc” và hiện đang làm hồ sơ để công nhận “Thư viện mức độ 1” theo Thông tư 16/2022 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tất cả những thành quả ấy là minh chứng rõ ràng nhất cho một hành trình bền bỉ, nơi văn hóa đọc đã thật sự lan tỏa và bén rễ sâu trong từng thầy cô, từng học sinh và cả cộng đồng.
Tấc lòng tri ân
Sau 8 năm đồng hành cùng dự án, tôi cảm nhận sâu sắc rằng học sinh và nhà trường đã nhận được vô vàn lợi ích. Sự hỗ trợ của Zhi Shan không chỉ dừng lại ở giá trị vật chất, mà còn mang đến một nguồn động viên tinh thần to lớn, tiếp sức cho ước mơ, nâng đỡ tâm hồn và mở ra những chân trời mới qua từng trang sách. Đó là sự thay đổi trong tư duy, là niềm say mê học hỏi, là kỹ năng đọc – tóm tắt – chia sẻ, là sự tự tin khi trình bày và phản biện. Nhiều thế hệ học sinh, dù đã rời ghế nhà trường, vẫn quay trở lại và nhắc mãi về những lần được lên thư viện, những buổi chia sẻ sách như một dấu ấn đẹp nuôi dưỡng tâm hồn các em suốt cả chặng đường trưởng thành.
Nhận thấy những giá trị quý báu đó, nhà trường luôn nỗ lực duy trì và phát huy hoạt động của thư viện, để phong trào đọc sách mỗi ngày thêm hiệu quả, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống học đường, và văn hóa đọc của nhà trường liên tục lan tỏa, bén rễ, ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Với cá nhân tôi, hành trình đồng hành cùng dự án cũng là một trải nghiệm giàu ý nghĩa. Tôi thật sự ấn tượng trước cách làm việc tận tâm, nhiệt huyết và khoa học, từ khâu lên kế hoạch, tổ chức đến giám sát, hỗ trợ. Qua từng việc làm, tôi cảm nhận rõ tình yêu với sách mà các anh chị trong dự án truyền tải. Sách được trao đi như những món quà quý, như phần thưởng tinh thần đầy trân trọng. Anh Hoàng Trọng Thủy, Trưởng Đại diện Tổ chức Zhi Shan Foundation tại Việt Nam, dù bận rộn trăm công ngàn việc, vẫn dành thời gian đọc từng cuốn sách để lựa chọn những đầu sách phù hợp tặng cho các trường. Ở anh, tôi thấy một tình yêu sách lớn lao và một tấm lòng bao dung vì trẻ thơ hiếm có. Tôi cũng trân trọng sự nhiệt huyết, chân thành, gần gũi từ chị Hoàng Oanh và các anh chị trong dự án, những người luôn sẵn sàng hỗ trợ, đồng hành cùng chúng tôi bất cứ khi nào cần.
Nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập Tổ chức Zhi Shan Foundation, Ban Giám hiệu cùng toàn thể học sinh và giáo viên Trường Tiểu học Phú Mậu xin gửi lời tri ân sâu sắc đến tổ chức và các anh chị cán bộ dự án. Xin cảm ơn anh Hoàng Trọng Thủy, người đã luôn tận tâm, gắn bó, gieo mầm tình yêu sách cho bao thế hệ học sinh Phú Mậu để hôm nay kết trái ngọt lành. Xin cảm ơn tất cả các anh chị trong tổ chức đã trao tặng tình yêu sách, sự sẻ chia và niềm tin.
Chúng tôi cầu chúc Tổ chức Zhi Shan Foundation luôn vững bền, ngày càng phát triển để tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp, chắp cánh ước mơ cho thật nhiều thế hệ trẻ. Cảm ơn Zhi Shan, nơi thắp sáng niềm đam mê đọc sách và lòng nhân ái.

Tổ chức tiết học tại thư viện thân thiện cho các em học sinh.

Tổ chức tiết thực hành sau đọc sách cho các em học sinh.

Học sinh giới thiệu về tủ sách lớp học.

Tổ chức Zhi Shan Foundation trao tặng Ngôi sao hiếu đọc cho các em học sinh.
